Nie tak dawno opublikowaliśmy na świeżo uruchomionym, zaledwie tydzień temu, Vaperina News wiadomość A Z generáció egy része „növényi alternatívaként” tekint a cigarettára a vaping helyett. Wydała mi się dość interesująca. Nie do końca można to nazwać wiadomością — po prostu zrobiło się o tym głośno, bo przez ponad 20 lat historii e-papierosów nikt jeszcze nie doszedł do takiego wniosku. Wkrótce wyjaśnię, na czym moim zdaniem oparto ten wniosek, bo jak wszystko, ma on swoje przyczyny i skutki, co jest niezwykle interesujące. Dzisiejsza młodzież dorastała i dorasta w innych czasach, zmagając się z innymi problemami społecznymi. Teraz przyjrzę się temu po swojemu, odrobinę wyciągając z szuflady jedną z 64 osobowości — tę psychologa. To zbyt interesujące, żebym nie napisał, co o tym sądzę.
„Nic na to nie poradzę, jestem jeszcze dzieckiem!” To zdanie padło już kilka razy z ust mojej córki, ale moja odpowiedź nadal brzmi: ktoś może być jeszcze dzieckiem albo młodą osobą, ale to nie znaczy, że musi być głupi. To nieodłączna cecha dzisiejszej młodzieży. Sytuacja jest jednak znacznie bardziej złożona, niż żeby po prostu nazwać dzisiejszych młodych głupimi. Właśnie dlatego wychowywanie dzieci jest dziś o wiele trudniejsze niż, powiedzmy, 20–25 lat temu. A przyczyną jest:
Międzypokoleniowa luka doświadczeń
To określenie oznacza dystans lub różnice między poszczególnymi pokoleniami, wynikające z odmiennych doświadczeń życiowych i kulturowych, zwyczajów związanych z technologią oraz wpływów społecznych. Zazwyczaj używa się go, a samo zjawisko staje się widoczne, gdy osoby w różnym wieku inaczej przeżywają tę samą sytuację w tym samym miejscu, co innego uważają za naturalne i trudno im znaleźć wspólny temat, na przykład do rozmowy. Tę lukę można zmniejszyć, organizując zajęcia skierowane nie tylko do określonych grup wiekowych, takie jak sport, taniec, muzyka, sztuka i rękodzieło. Wspólne zajęcia, takie jak rzeźbienie czy lepienie z gliny, lekcje muzyki albo zwykłe domowe majsterkowanie, to nie tylko wspólnie spędzony czas, lecz także wspólne doświadczenie, które zbliża do siebie pokolenia. Oczywiście można tę lukę również pogłębiać, co oznaczałoby, że młodzi spędzaliby jeszcze więcej czasu przed ekranem. Tych młodych ludzi nazywamy po prostu:
Cyfrowymi tubylcami
Oznacza to, że przy stałej obecności w sieci bez przerwy przewijają krótkie, niezwykle stymulujące wizualnie treści i czerpią informacje wyłącznie z internetu.
Warto tu zaznaczyć, że w porównaniu z TikTokiem, Facebook Reelsami i podobnymi platformami lepiej, jeśli dziecko gra w jakąś grę. Może to być Minecraft, Roblox, Fortnite (ten ostatni sam bardzo lubię), bo jest w nich trochę logiki, trzeba na coś poczekać i być może są mniej nudne niż te półminutowe filmiki, w których twórca przez 20 sekund stuka paznokciami w produkt.
To właśnie te przyspieszone, niezwykle stymulujące wizualnie treści odpowiadają również za to, że część pokolenia Z postrzega papierosy jako roślinną alternatywę dla e-papierosów. Dlaczego tak uważam?
Algorytm bierze pod uwagę to, które filmy ludzie oglądają, zamiast je przewijać. Im więcej osób obejrzy film — czy to po to, żeby się z niego pośmiać, czy dlatego, że w niego uwierzą i uznają go za interesujący — tym wyżej algorytm go pozycjonuje, aż w końcu zobaczą go wszyscy, nawet ci, którzy wcale nie są nim zainteresowani. A to, kto może tworzyć filmy lub inne treści, nadal nie jest w żaden sposób ograniczone. Nic więc dziwnego, że pół internetu to gigantyczne wysypisko śmieci…
Ponieważ te krótkie filmiki nie zawierają takich elementów jak „ale…”, „z drugiej strony” czy „chyba że…” i tym podobnych, nawet złożony temat może zostać sprowadzony do jednego lub dwóch chwytliwych zdań, co oznacza utratę kontekstu! Jeśli ktoś ogląda codziennie setki takich fragmentów, fakty, opinie i ironię łatwo ze sobą pomieszać. A ponieważ młodzi w pewnym wieku nie pytają już dorosłych o zdanie, bo święcie wierzą, że istnieje tylko ICH prawda i punkt widzenia, a do tego nie sięgają po książki, żeby w ogóle cokolwiek sprawdzić, powstają takie i podobne, równie wielkie hoaxy, jak ten, że część pokolenia Z uważa papierosy za zdrowsze, bo są zrobione z roślin, a więc są ekologiczne.
Żeby jednak z tego tekstu nie dało się wyciągnąć wyłącznie mojej negatywnej opinii, trzeba na chwilę spojrzeć na sprawę z perspektywy młodych i zastanowić się, dlaczego to dziecko zgłupiało — chciałem powiedzieć: jakie oczekiwania stawiają przed nim jego czasy i rówieśnicy.
Moim zdaniem lęki naszego pokolenia były znacznie łatwiejsze do przewidzenia. Martwiliśmy się albo ocenami, albo tym, do jakiej szkoły nas przyjmą, albo tym, czy uda nam się wpasować w grupę rówieśniczą, czy zaakceptują nasz styl, czy zaakceptują nas takimi, jacy jesteśmy, czy będziemy mieć przyjaciół, a także tym, czy dzieciak o pół głowy wyższy nie spróbuje nas pobić przy bramie szkoły, żeby dać przykład. Najdziwniejsze w tym wszystkim jest to, że kiedyś wystarczyły dwa zdania, żeby kogoś zniechęcić, i od tej pory nie chciał już nas krzywdzić, podczas gdy dziś, niestety, to już nie działa. Ale biedni dzisiejsi młodzi mają wystarczająco dużo problemów:
Nieustanna widoczność i porównywanie się
Kiedyś, gdy wracaliśmy ze szkoły albo od znajomych, kończyła się gra pozorów i mogliśmy być sobą — nie trzeba było przez cały dzień udawać kogoś ważnego. Dziś, gdy telefon mamy w kieszeni, społeczne porównywanie się nigdy się nie wyłącza. Delikatnie mówiąc, może to być przerażające. Wygląd, styl życia, sukcesy, przeżycia. Każdy pokazuje swoje najbardziej wyselekcjonowane chwile, a inni próbują za wszelką cenę je przebić, więc nieustanna rywalizacja nigdy się nie kończy, a wszystko to przy stałej obecności w sieci. Podtrzymuje to ciągłe napięcie wewnętrzne i strach przed tym, że coś nas omija (czyli FOMO, fear of missing out).
Niepewność dotycząca przyszłości i świata
Dzisiejsi młodzi dorastają w czasach, w których zmiany klimatyczne, niepewność gospodarcza, szybkie przemiany technologiczne i napięcia społeczne są codziennym szumem w tle. Kiedy wielkie systemy świata wydają się niepewne, młodzi często próbują znaleźć oparcie we własnych, bardziej bezpośrednich decyzjach — nawet jeśli to oparcie jest iluzją. Mniej więcej dlatego tworzą też filmiki: one również są iluzjami, które pomagają im odciąć się od szumu w tle. Moim zdaniem problem polega na tym, że chcą ten szum stłumić, a nie zrozumieć. Albo przynajmniej zaakceptować, że tak już jest i w zasadzie nie mają z tym nic wspólnego, więc nie może to być wymówką dla niczego. I chociaż nie zaczyna się zdania od „i”, to: I teraz napiszę wielkie MOIM ZDANIEM. Łatwiej żyć na świecie, jeśli każdy sprząta przed własnym domem. Nie szkodzi, jeśli tej zimy będzie 10 stopni, przynajmniej nie będzie nam zimno. Nie szkodzi, jeśli przyszłego lata będzie 50 stopni, będziemy robić jak Japończycy i zawsze nosić ze sobą parasol chroniący przed promieniowaniem UV. Tak już jest. Sam nie mogę nic z tym zrobić, a razem też byśmy nie dali rady, bo dopóki obchodzi to tylko nielicznych, niestety nic się nie zmieni. Tak już jest. Ale oto pasujący do tego cytat, użyty w tytule: „Świata nie da się już uratować, popłacz sobie z innego powodu!”
Szukanie kontroli w obliczu bezradności
Co dziwne, właśnie pragnienie niezależności i kontroli może prowadzić do dziwnych decyzji. Jeśli młoda osoba czuje, że z każdej strony mówi jej się, co wolno, a czego nie, wymyślone przez nią samą wyjaśnienie, które wygląda na buntownicze, może dać jej chwilowe poczucie wolności. Byle tylko nie pomyliła poczucia wolności z kontrolą w złym znaczeniu, bo z tego biorą się ucieczki, a to już oznacza bezradność — ale nie chcę teraz zagłębiać się w ten temat. Chodzi po prostu o to, że czują się już samodzielne, ale właśnie wtedy potrzebna jest większa kontrola, żeby nie wpadły w kłopoty. To więc obosieczny miecz, o którym musimy rozmawiać z młodymi! Jeśli oni również zrozumieją, dlaczego robimy to, co robimy dla ich dobra, być może będą bardziej skłonni do współpracy.
A więc: To, że trudno nam zrozumieć, co i dlaczego robią młodzi, wynika właśnie z opisanej wyżej międzypokoleniowej luki doświadczeń! Kiedy byliśmy w ich wieku, czytaliśmy książki albo graliśmy w Sim City 3000, a oni teraz oglądają krótkie filmiki tworzone przez takich samych jak oni. Bez doświadczenia i wiedzy. Tak łatwo je przyjmują, ponieważ twórcy filmików są w ich wieku, więc zakładają, że nie mogą się mylić. Właśnie dlatego rozpowszechniła się wspomniana wyżej hipoteza. Młody człowiek może z tego wyjść tylko wtedy, gdy sam zechce spędzać czas ze starszymi albo przeczytać kilka książek, które nie tylko wzbogacają słownictwo, lecz także ćwiczą wyobraźnię, co z kolei wspiera kreatywność i wyrażanie siebie, rozwija empatię, pomaga w rozwiązywaniu problemów i podsuwa nowe pomysły twórcze. Co więcej, świadome używanie wyobraźni pomaga zmniejszyć stres i wspiera powrót do równowagi psychicznej.
Dziękuję, że czytacie! Miłego dnia! ![]()